📋 Klinik NotÇocuk Nöroloji
Nöromusküler İletim ve Motor Nöron Bozuklukları
Miyastenia Gravis (MG)
1.Juvenil MG
Tanım ve patofizyoloji
- Postsinaptik membrana karşı antikor aracılı otoimmün bir hastalıktır.
- Anti-AChR antikorları üç yolla hasar verir: Kompleman aracılı postsinaptik katlantı yıkımı, Reseptör internalizasyonu, ACh bağlanma bölgesinin blokajı
- Anti-MuSK (IgG4) kompleman aktive etmez, AChR kümelenmesini bozar. Anti-LRP4 daha nadirdir.
- Timik hiperplazi sıktır, timoma çocukta nadirdir.
Klinik
- Yorulabilir, gün içinde artan güçsüzlük vardır. Refleksler, duyu ve pupiller korunur.
- Prepubertal çocukta oküler form ve seronegatiflik daha sıktır, spontan remisyon daha olasıdır.
- Küçük çocukta pitoz veya şaşılık ambliyopi riski taşır.
- MuSK(+) form:
- Kızlarda daha sık görülür.
- Bulber, yüz ve boyun tutulumu baskındır, solunum krizi riski yüksektir.
- Piridostigmine yanıt zayıftır, timektomi endike değildir.
- Otoimmün tiroidit sık eşlik eder.
Tanı
- Buz testi: Pitozda ≥2 mm düzelme anlamlıdır.
- Neostigmin testi: Özellikle süt çocuğunda kullanılır, atropin hazır bulundurulur. Edrofonyum testi pratikte terk edilmiştir.
- Antikorlar: Önce AChR, negatifse MuSK, ardından LRP4.
- Tekrarlayan sinir uyarımı (2–3 Hz): >%10 dekreman. Tek lif EMG'de artmış jitter en duyarlı bulgudur.
- Toraks BT veya MR: Timus değerlendirmesi için.
Tedavi
- Piridostigmin: Semptomatik tedavidir. Muskarinik yan etkiler (ishal, salya, bradikardi) görülebilir.
- İmmünoterapi:
- Steroid, düşük dozla başlanır (başlangıçta geçici kötüleşme olabilir).
- Steroid koruyucu olarak azatioprin.
- Dirençli olguda, özellikle MuSK(+) hastada rituksimab.
- IVIG veya plazmaferez: Kriz, ağır bulber tutulum ve ameliyat öncesi hazırlıkta kullanılır.
- Timektomi: Jeneralize, AChR(+) hastada düşünülür, özellikle peripubertal ve adölesan dönemde. Erken yapılırsa remisyon şansı artar.
- Kriz yönetimi:
- Miyastenik kriz ile kolinerjik kriz ayırt edilir (kolinerjikte miyozis ve sekresyon artışı olur).
- FVC <20 mL/kg entübasyon açısından uyarıcıdır.
- Kaçınılacak ilaçlar:
- Aminoglikozid, florokinolon, makrolid
- Magnezyum
- Beta bloker
- Nöromusküler bloker
Geçici neonatal MG
- Mekanizma: Anne IgG antikorlarının transplasental geçişiyle oluşur. MG'li annelerin bebeklerinin yaklaşık %10–20'sinde görülür.
- Klinik:
- İlk 3 gün içinde başlar.
- Hipotoni, zayıf emme ve ağlama, solunum güçlüğü görülür.
- Seyir ve tedavi: 3–6 haftada tamamen düzelir. Gerekirse beslenme öncesi neostigmin verilir.
- Artrogripozis ilişkisi: Fetal AChR γ-alt birimine karşı antikor varsa artrogripozis gelişebilir.
Konjenital miyastenik sendromlar (KMS)
- Genel özellikler:
- Genetik, otoimmün olmayan bozukluklardır.
- Antikor negatiftir.
- İmmünoterapi ve timektomi işe yaramaz.
- Alt tipler:
- CHAT (presinaptik): Ateş veya enfeksiyonla tetiklenen epizodik apne görülür.
- COLQ (asetilkolinesteraz eksikliği): Piridostigmin kötüleştirir.
- CHRNE (AChR eksikliği): En sık alt tiptir, piridostigmine yanıt verir.
- Yavaş kanal sendromu: Piridostigmin kötüleştirir.
- DOK7: Kuşak tipi güçsüzlük görülür, piridostigmin kötüleştirebilir.
- Kritik nokta: Tedavi alt tipe göre değişir. Genetik tanı olmadan piridostigmin her hastaya güvenle verilemez.
2. Diğer Nöromusküler Blokaj Nedenleri
Süt çocuğu botulizmi
- Mekanizma:
- Barsakta sporlardan toksin üretilir.
- Toksin presinaptik sinir ucunda ACh salınımını bloke eder.
- Klinik:
- Tipik yaş 2–6 aydır.
- Kabızlık ilk bulgudur.
- Ardından inen paralizi, pitoz ve beslenme güçlüğü gelişir.
- Pupiller dilate ve tembeldir (MG'den ayırıcı bulgu).
- Refleksler azalır.
- Tanı: EMG'de yüksek frekansta inkreman görülür. Gaitada toksin aranır.
- Tedavi:
- BabyBIG erken verilir.
- Aminoglikozid verilmez.
- Bir yaşından küçük bebeğe bal verilmez.
Lambert-Eaton sendromu
- Mekanizma: Presinaptik voltaj kapılı kalsiyum kanalı antikorları vardır. Çocukta çok nadirdir.
- Klinik: Refleksler eforla artar.
- Tanı: Yüksek frekanslı uyarıda >%100 inkreman görülür.
Kene paralizisi
- Yükselen flask paralizi gelişir, GBS'yi taklit eder ancak BOS normaldir.
- Kene çıkarılınca hızla düzelir.
Organofosfat zehirlenmesi
- Asetilkolinesteraz inhibisyonuna bağlıdır.
- Klinik: Muskarinik bulgular (miyozis, sekresyon artışı), fasikülasyon ve güçsüzlük.
- Tedavi: Atropin ve pralidoksim.
Neonatal hipermagnezemi
- Annede magnezyum sülfat kullanımına bağlıdır.
- Hipotoni ve solunum depresyonu yapar.
3. Spinal Müsküler Atrofi (SMA)
Tanım ve genetik
- Ön boynuz hücrelerinin ve bulber motor çekirdeklerin dejenerasyonudur. Otozomal resesif kalıtılır.
- SMN1 (5q13) mutasyonu:
- Olguların yaklaşık %95'inde ekzon 7 homozigot delesyonu vardır.
- Kalan olgularda bir allelde delesyon, diğerinde nokta mutasyonu bulunur.
- SMN2 geni:
- Ekzon 7'deki C→T değişimi nedeniyle splicing'de bu ekzon çoğunlukla atlanır.
- Bu yüzden yalnızca yaklaşık %10 işlevsel protein üretir.
- SMN2 kopya sayısı arttıkça hastalık hafifler.
Tipler
- Tip 0: Prenatal başlar, artrogripozis görülür, yaşam süresi haftalardır.
- Tip 1 (Werdnig-Hoffmann): Başlangıç <6 aydır, hiç oturamaz.
- Tip 2: Başlangıç 6–18 aydır, oturur ama yürüyemez.
- Tip 3 (Kugelberg-Welander): Başlangıç >18 aydır, yürür. Gowers bulgusu görülür, kas distrofisini taklit eder.
Gowers bulgusu: Yerden kalkarken çocuğun ellerini önce yere, sonra dizlerine ve uyluklarına dayayarak kendini adım adım "tırmanır gibi" dikleştirmesidir. Proksimal alt ekstremite ve kalça ekstansör güçsüzlüğünü gösterir.
Klinik
- Güçsüzlük proksimal, simetrik ve bacaklarda daha belirgindir. Arefleksi vardır.
- Dilde fasikülasyon görülür.
- Paradoks solunum ve çan göğüs: İnterkostal kaslar güçsüz, diyafram korunmuştur.
- Yüz, göz kasları ve bilişsel işlev korunur.
- Büyük çocukta ellerde ince tremor (polyminimyoklonus) görülür.
Tanı
- İlk test genetik analizdir: SMN1 delesyonu ve SMN2 kopya sayısı.
- CK: Normal veya hafif yüksektir.
- EMG: Denervasyon bulguları görülür.
- Biyopsi (artık nadir): Grup atrofisi görülür.
Tedavi
- Nusinersen:
- İntratekal antisens oligonükleotiddir.
- SMN2'de ekzon 7'nin dahil edilmesini sağlar.
- Onasemnogen abeparvovek:
- AAV9 aracılı tek doz gen tedavisidir.
- Uygulamadan önce anti-AAV9 antikorlarına bakılır.
- Hepatotoksisite riski nedeniyle steroid profilaksisi verilir.
- Risdiplam:
- Oral SMN2 splicing düzenleyicisidir.
- Erken tedavi ilkesi: Presemptomatik dönemde başlanan tedavi en iyi sonucu verir. Yenidoğan taramasının değeri buradan gelir.
- Destek tedavisi:
- Solunum desteği (öksürük desteği, NIV)
- Beslenme desteği, gerekirse gastrostomi
- Skolyoz takibi
- Uzun açlıktan kaçınma (hipoglisemi riski)
4. Diğer Motor Nöron Hastalıkları
- SMARD1 (IGHMBP2 geni)
- 1–6 ayda diyafram paralizisi ile ani solunum yetmezliği gelişir.
- Güçsüzlük distal ağırlıklıdır.
- Riboflavin transporter eksikliği (Brown-Vialetto-Van Laere ve Fazio-Londe sendromları)
- Bulber paralizi görülür; Brown-Vialetto-Van Laere'de sensörinöral işitme kaybı eşlik eder.
- Riboflavin ile tedavi edilebilir.
- Pompe hastalığı
- Glikojen hem kasta hem ön boynuz hücrelerinde birikir.
- SMA'dan ayıran bulgular: kardiyomiyopati, kısa PR aralığı ve yüksek CK.
- Enzim replasman tedavisi vardır.
- Juvenil ALS
- Üst ve alt motor nöron bulguları birlikte bulunur.
- Poliomiyelit ve akut flask miyelit
- Ateşli hastalık sonrası asimetrik flask paralizi gelişir.
- MR'da ön boynuz lezyonu görülür.
- Geç başlangıçlı GM2 gangliozidozu
- SMA veya ALS'yi taklit edebilir.
⚡ İpuçları
- Pupil kuralı:
- MG'de pupil normaldir.
- Botulizmde pupil dilatedir.
- Organofosfat zehirlenmesinde pupil miyotiktir.
- MuSK-MG: Bulber tutulum ve kız cinsiyet baskındır. Piridostigmin ve timektomi zayıf kalır, rituksimab işe yarar.
- KMS'de piridostigmin herkese iyi gelmez: COLQ, DOK7 ve yavaş kanal sendromunda kötüleştirir.
- Neonatal MG: İlk 3 günde başlar, 3–6 haftada geçer.
- Botulizm sırası: Kabızlık → dilate pupil → inen paralizi.
- SMA tipleri: Tip 1 oturamaz, tip 2 oturur, tip 3 yürür. SMN2 kopya sayısı arttıkça tablo hafifler.
- SMA bebeği: Parlak gözlü, dili titreyen, karnıyla nefes alan, refleksi olmayan kurbağa postürlü bebek.
- Kaçırılmaması gereken tedavi edilebilir taklitçiler:
- Riboflavin transporter eksikliği → riboflavin
- Pompe hastalığı → enzim replasmanı
- Botulizm → BabyBIG
- Kene paralizisi → keneyi çıkar
📚 Kaynakça
1.Sarnat HB. Myasthenia gravis. In: Kliegman RM, St Geme JW, Blum NJ, Shah SS, Tasker RC, Wilson KM, editors. Nelson Textbook of Pediatrics. 21st ed. Philadelphia: Elsevier; 2020. Chapter 630.1.
2.Sarnat HB. Spinal muscular atrophies. In: Kliegman RM, St Geme JW, Blum NJ, Shah SS, Tasker RC, Wilson KM, editors. Nelson Textbook of Pediatrics. 21st ed. Philadelphia: Elsevier; 2020. Chapter 630.2.
3.Sarnat HB. Other motor neuron diseases. In: Kliegman RM, St Geme JW, Blum NJ, Shah SS, Tasker RC, Wilson KM, editors. Nelson Textbook of Pediatrics. 21st ed. Philadelphia: Elsevier; 2020. Chapter 630.3.