Metabolik Hastalıktan Şüphelendiren Bulgular

Neonatal Klasik Prezentasyon

• Tam zamanlı, normal doğum → birkaç günlük asemptomatik dönem → açıklanamayan akut kötüleşme
• Sepsis, HİE veya menenjit ile karışabilen klinik tablo
• Rutin tetkikler normal, kültürler negatif olmasına rağmen yanıt alınamayan ağır hasta yenidoğan
• Ailede akraba evliliği, açıklanamayan bebek ölümü veya benzer tabloyla kaybedilen kardeş

Semptomlar

• Beslenme reddi, tekrarlayan kusma
• Letarji → stupor → koma
• Hipotoni veya hipertoni
• Dirençli ya da multifokal nöbet; standart antiepileptiklere yanıtsızlık
• Kazanılmış becerilerin kaybı (nörolojik regresyon)
• Anormal göz hareketleri, oküler apraksi

Biyokimyasal İpuçları

• Yüksek anyon açıklı metabolik asidoz → organik asidemi
• Ketotik hipoglisemi → glikojen depo hastalığı
• Non-ketotik hipoglisemi → yağ asidi oksidasyon defekti
• Hiperamonyemi → üre siklus defekti veya organik asidemi
• Laktik asidoz → mitokondriyal hastalık, pirüvat metabolizma bozukluğu
• İdrarda redüktan madde pozitifliği → galaktozemi

Fenotipik ve Organ Bulguları

• Dismorfik yüz + çoklu organ tutulumu → Zellweger spektrumu (peroksizom biyogenez bozukluğu)
• Katarakt → galaktozemi, homosistinüri
• Lens subluksasyonu → homosistinüri
• Hepatomegali ± sarılık → galaktozemi, tirozinemi tip I, GSD
• Kardiyomiyopati → Pompe hastalığı, organik asidemi, yağ asidi oksidasyon defekti
• Makrosefali → organik asidemi (özellikle glutarik asidüri tip I)

Alışılmadık Koku

• Küf/fare kokusu → fenilketonüri (PKU)
• Akçaağaç şurubu kokusu → MSUD
• Ter/peynir kokusu → izovaleremi, glutarik asidüri tip II

Tetikleyici Patern

• Açlık, ateşli hastalık, cerrahi stres veya yüksek protein yükü sonrası dekompansasyon → aralıklı seyirli metabolik hastalık

Tedavi Yaklaşımı

Akut Dönem — Katabolizmanın Durdurulması

• Protein ve yağ alımı geçici olarak kesilir (24–48 saat)
• Yüksek hızda glukoz infüzyonu başlanır; GİH 8–10 mg/kg/dak
• Gerektiğinde insülin eklenir → GİH 12–15 mg/kg/dakikaya çıkarılır; hem anabolizma desteklenir hem amonyak düşürülür
• Sıvı-elektrolit dengesi yakından izlenir

Hiperamonyemi Yönetimi

• NH3 >200 µmol/L → nitrojen süpürücü ajanlar başlanır
• Sodyum benzoat + sodyum fenilasetat (Ammonul) IV verilir
• Üre siklus defektlerinde arginin replasmanı eklenir
• NH3 >400 µmol/L veya klinik bozulma sürüyorsa → hemodiyaliz veya CRRT
• Nelson periton diyalizinin amonyak klirensi açısından yetersiz kaldığını, tercih edilmemesi gerektiğini vurgular

Metabolik Asidoz

• Bikarbonat yalnızca pH <7.1 durumunda dikkatli kullanılır
• Hiperamonyemi varlığında bikarbonat amonyağı artırabileceğinden ihtiyatlı olunmalıdır

L-Karnitin

• Organik asidemlerde toksik açil-CoA türevlerinin temizlenmesi için IV L-karnitin verilir

Kofaktör Yanıtlı Hastalıklarda Spesifik Vitaminler

• Piridoksin bağımlı nöbet → B6 100 mg IV bolus
• MSUD (tiamin yanıtlı form) → yüksek doz tiamin
• Biyotinidaz eksikliği → biotin 10 mg/gün
• Metilmalonik asidemi (B12 yanıtlı form) → hidroksikob alamin IM

Uzun Vadeli Diyet Tedavisi

• PKU → fenilalanin kısıtlı diyet ± sapropterin (BH4)
• MSUD → dallı zincirli amino asit (BCAA) kısıtlı diyet
• Galaktozemi → laktoz/galaktoz eliminasyonu
• GSD tip I → çiğ mısır nişastası, sık beslenme, gece nazogastrik infüzyon
• Organik asidemi (PA/MMA) → protein kısıtlı diyet + karnitin

Enzim Replasman Tedavisi

• Pompe hastalığı (GSD tip II) → alglukosidaz alfa IV

Genel Destek

• Diyetisyen ve metabolizma uzmanı konsültasyonu zorunludur
• Genetik danışmanlık ve aile taraması planlanmalıdır
• Akut kriz sonrası uzun dönem nörogelişimsel takip gerekir