Mikrosefali

MİKROSEFALİ NEDENLERİ

Tanım

• Baş çevresi < -2 SD (bazı kaynaklarda < -3 SD ciddi mikrosefali)
• Gerçek mikrosefali = beyin küçük (mikrosensefali) → kafa küçük
• Nadir: kafa kemikleri erken kaynaşmış ama beyin normal → kraniyosinostoz → ayrı kategori

I. PRİMER (GELİŞİMSEL) MİKROSEFALİ

Beyin gelişimi baştan bozuk — genetik veya erken intrauterin neden

A. Genetik / Kalıtsal

• Otozomal resesif primer mikrosefali (MCPH)
  • ASPM, CDK5RAP2, CENPJ vb. mutasyonlar
  • İzole mikrosefali, zeka geriliği var ama nörolojik defisit minimal
  • Doğumda belirgin, ilerleyici değil
• Kromozom anomalileri
  • Trizomi 21, 18, 13
  • Deletions/duplikasyonlar (4p-, 5p- / Cri du chat)
• Sendromik
  • Cornelia de Lange sendromu
  • Rubinstein-Taybi sendromu
  • Angelman sendromu
  • Rett sendromu (kızlarda, başlangıçta normal baş çevresi sonra geriler)

B. Beyin malformasyonları

• Lizensefali → girifikasyon yok, düz beyin, şiddetli mikrosefali
• Pakigiri → az ve geniş giruslar
• Şizensefali
• Holoprozensefali → özellikle trizomi 13 ile birlikte

II. SEKONDER (HASARLANMA KAYNAKLI) MİKROSEFALİ

A. Konjenital Enfeksiyonlar — TORCH + yeniler

• CMV → en sık konjenital enfeksiyon kaynaklı mikrosefali
  • Periventriküler kalsifikasyon + mikrosefali + SNID
• Toksoplazmoz
  • Diffüz kalsifikasyon + hidrosefali veya mikrosefali + korioretinit
• Rubella
  • Katarakt + KKH + mikrosefali üçlüsü
• Herpes simpleks (HSV)
  • Ensefalit → sekonder mikrosefali
• Sifiliz
• Zika virüsü → güncel ve önemli!
• 1. trimester enfeksiyonu → ağır mikrosefali
• Kalsifikasyon korteks-beyaz madde bileşkesinde (CMV'den farklı lokalizasyon)

B. Hipoksik-İskemik Ensefalopati (HIE)

• Perinatal asfiksi → beyin hasarı → sekonder mikrosefali
• Doğumda baş çevresi normal olabilir, mikrosefali sonradan gelişir

C. Metabolik Nedenler

• Fenilketonüri (PKU) → anne tedavisiz PKU → fetal beyin hasarı (maternal PKU)
  • Bebekte PKU yok ama annedeki yüksek fenilalanin fetüsü etkiliyor
• Nonketotik hiperglisinemi
• Piridoksin bağımlı epilepsi
• Mitokondriyal hastalıklar

D. Toksik / Teratojenik

• Alkol → fetal alkol sendromu → mikrosefali + dismorfik yüz + GG
• Antiepileptikler → valproat, fenitoin
• Radyasyon → özellikle 8–15. gestasyon haftası kritik
• Kokain, metamfetamin

E. Vasküler / Yapısal

• İntrauterin inme
• Bilateral porensefali
• Hidranensefali → serebral korteks neredeyse yok, BOS ile dolu

III. KRANIYOSINOSTOZ

(Mikrosefali taklidi — gerçek mikrosensefali değil)

• Kranyal sütürler erken kapanır → baş büyüyemez → küçük görünür
• Beyin büyümesi baskılanır → gerçek mikrosefali gelişebilir
• Radyoloji + klinik ile ayrılır
• Pandüz kraniyosinostoz (kraniyostenoz) → tüm sütürler → en ciddi form
• Apert, Crouzon, Pfeiffer sendromları

IV. POSTNATAL MİKROSEFALİ

Doğumda normal, sonradan küçülme

• Menenjit / ensefalit sekeli
• Ciddi malnütrisyon (marasmus)
• Rett sendromu → kız, 6–18 ayda gelişim durur + baş büyümesi yavaşlar
• Aicardi-Goutières sendromu → interferon yolak hastalığı, kalsifikasyon, psödoTORCH tablosu

YAKLAŞIM ALGORİTMASİ

• Aile hikayesi → ebeveyn baş çevresi ölç → familyal mikrosefali?
• Gebelik hikayesi → enfeksiyon, ilaç, alkol, radyasyon?
• Doğumda mı vardı, sonradan mı gelişti? → primer vs sekonder
• Dismorfik bulgular → kromozom/sendrom düşün
• Görüntüleme: MRI → malformasyon, kalsifikasyon, lizensefali?
• Metabolik tarama: tandem MS, idrar organik asit
• TORCH serolojisi + CMV idrar PCR
• Genetik panel (MCPH genleri, kromozom mikroarray)