Nefronoftizis (NPHP)

Tanım ve Genel Özellikler

• Otozomal resesif kalıtımlı tübülointerstisyel nefrit
• Çocuklarda son dönem böbrek hastalığının en sık genetik nedeni
• Siliyanın yapı/fonksiyon bozukluğundan kaynaklanır → siliyopati grubundadır
• NPHP1-20+ gen mutasyonları tanımlanmıştır; en sık NPHP1 (delesyon)

Patoloji

• Tübüler bazal membran kalınlaşması ve parçalanması
• Tübüler atrofi + interstisyel fibrozis
• Kortiko-medüller bileşkede kistler (patognomonik ama her hastada olmayabilir)
• Glomerüller başlangıçta korunur

Klinik Özellikler

• Poliüri / polidipsi → tübüler konsantrasyon defekti (erken ve belirgin)
• Enürezis → çocukta sık ilk yakınma
• Anemi → böbrek yetmezliğiyle orantısız şekilde erken ve ağır
• Büyüme geriliği
• Hipertansiyon yok veya geç → bu önemli bir özellik
• Proteinüri minimal ya da yok
• İdrar dansitesi düşük, dilüe idrar

Alt Tipleri (ESKD yaşına göre)

• İnfantil NPHP (NPHP2 / inversin): ESKD ~1-3 yaş
• Juvenil NPHP (NPHP1, en sık): ESKD ~13 yaş (klasik form)
• Adolesans NPHP (NPHP3): ESKD ~19 yaş

İlişkili Sendromlar (Siliyopatiler)

Nefronoftizis, çeşitli organ tutulumlarıyla birlikte sendromik formlarda karşımıza çıkar.

1. Senior-Løken Sendromu

• NPHP + retinitis pigmentoza / tapetoretinal dejenerasyon
• En sık sendromik ilişki
• Görme kaybı erken başlayabilir, gece körlüğü tipik
• İlgili genler: NPHP1, NPHP4, NPHP5, NPHP6

2. Joubert Sendromu

• NPHP + serebellar vermis hipoplazisi/aplazisi
• BT/MR'da "molar diş bulgusu" (patognomonik)
• Klinik: hipotoni, ataksi, oküler motor apraksi, düzensiz solunum (yenidoğanda)
• • retinal distrofi, polidaktili, hepatik fibrozis eklenebilir
• Otozomal resesif; JBTS gen ailesi (NPHP1, CEP290/NPHP6, TMEM67 vb.)

3. Bardet-Biedl Sendromu (BBS)

• NPHP + obezite + polidaktili + retinal distrofi + hipogonadizm + kognitif bozukluk
• Böbrek tutulumu: NPHP benzeri, ayrıca horseshoe kidney, vezikoüreteral reflü
• BBS1-21+ gen mutasyonu
• "HOBOP" diye ezberlenebilir: Hipogenitalizm, Obezite, Böbrek, Oküler, Polidaktili

4. Meckel-Gruber Sendromu

• Letal siliyopati
• Klasik triad: oksipital ensefalosel + polikistik böbrek + polidaktili
• Nefronoftizis değil, fetal/neonatal dönemde ölümle sonuçlanır
• NPHP ile genetik örtüşme var (MKS1, TMEM67/MKS3, CEP290)

5. Jeune Sendromu (Asfiksiyan Torasik Distrofi)

• NPHP + dar göğüs kafesi + kısa kosta + kısa ekstremiteli iskelet displazisi
• Solunum yetmezliği erken dönemde ön planda
• Retinal distrofi, hepatik fibrozis eklenebilir
• IFT80, DYNC2H1 gen mutasyonları

6. Ellis–van Creveld Sendromu

• Kondroektodermaldisplazi
• Kısa ekstremite, ekstra parmak, diş/tırnak anomalileri + kardiyak defekt
• Renal tutulum daha az belirgin ama ilişkili

7. Alström Sendromu

• NPHP benzeri renal tutulum + konik-çubuk distrofisi + işitme kaybı + obezite + tip 2 DM
• BBS ile karıştırılır; farkı: polidaktili yok, kardiyomiyopati var
• ALMS1 gen mutasyonu, otozomal resesif

8. COACH Sendromu

• Cerebellar vermis hipoplazisi + Oküler kolobom + Autozomal resesif + Cognitive defect + Hepatik fibrozis
• Joubert sendromuyla örtüşür, bazı kaynaklarda Joubert spektrumu içinde değerlendirilir

Tanı

• Moleküler genetik: NPHP1 delesyonu (next-gen sekans, MLPA)
• USG: Böbrekler normal veya küçük; kortiko-medüller kistler, artmış ekojenite
• Böbrek biyopsisi: Tanı için her zaman gerekli değil; tipik histoloji varsa destekleyici
• Oftalmo muayenesi (Senior-Løken ekarte etmek için)
• Göz, nöroloji, iskelet değerlendirmesi (sendromik form?)

Tedavi

• Spesifik tedavi yok; destekleyici
• Poliüriye yönelik yeterli sıvı alımı
• Anemi tedavisi (EPO)
• ESKD → Renal replasman tedavisi / transplantasyon
• Transplantasyon sonrası hastalık tekrarlamaz (primer renal siliyopati)